Abp Viganò: „Królestwa ludzkie żyją krwią swoich poddanych; Królestwo Chrystusa żyje krwią swojego Króla”

 

QUOD SCRIPSI, SCRIPSI

Kazanie na Uroczystość Chrystusa Króla

Rzekł Mu Piłat: A więc jesteś królem?Odpowiedział Jezus: 

Ty mówisz, że Ja jestem Królem. (J 18, 37)

Najmilsi Bracia i Siostry,

W Ewangelii tej uroczystości o królowaniu mówią dwaj mężowie: jednym jest Król, w kajdanach i milczący; drugim sędzia, który zasiada w trybunale i nie wie, że sam jest sądzony. Piłat zadaje pytania i wierzy, że prowadzi przesłuchanie; jednakże każdy, kto słucha go uważnym uchem, zauważa, że pytanie Ergo rex es tu? (A więc jesteś królem?) jest stawiane przez Więźnia z pretorium – z pretorium zaś całemu wszechświatu.

Jest to pytanie, na które każdy człowiek, każda rodzina i każde państwo będzie musiało odpowiedzieć i od którego odpowiedzi zależy wieczny los dusz oraz doczesny los narodów.

I. Okaleczony werset

Zazwyczaj cytuje się tylko jeden werset z tego dialogu, i to w dodatku w połowie: Regnum meum non est de hoc mundo (Królestwo moje nie jest z tego świata). Twierdzi się więc, że Królestwo Chrystusa nie jest z tego świata, a zatem nie ma żadnych roszczeń wobec praw, szkół, trybunałów i parlamentów; że wiara jest sprawą zakrystii, a Król może spokojnie pozostać w tabernakulum, pod warunkiem, że nie odważy się z niego wyjść.

Przyjrzyjmy się jednak uważnie, jak tekst ten toczy się dalej i z jaką precyzją. Nasz Pan nie mówi: regnum meum non est in hoc mundo (królestwo moje nie jest w tym świecie), lecz non est de hoc mundo (nie jest z tego świata); i natychmiast dodaje: nunc autem regnum meum non est hinc (teraz zaś królestwo moje nie jest stąd).

Przyimek de wskazuje na pochodzenie, a nie na obszar działania. Królestwo naszego Pana nie czerpie z tego świata ani swojego tytułu, ani swojej władzy, ani swojej broni: si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent (gdyby królestwo moje było z tego świata, słudusze moi biliby się). Nie wynika z tego jednak w żaden sposób, że Jego Królestwo nie powinno rozciągać się na ten świat – wynika z tego wręcz przeciwnie, ponieważ to, co zstępuje z Nieba, jest suwerenne wobec tego, co znajduje się tutaj na dole.

Czyż Pater Noster (Ojcze nasz), którego nauczył nas sam Król, nie mówi: adveniat regnum tuum, fiat voluntas tua sicut in cælo et in terra (przyjdź królestwo Twoje, bądź wola Twoja jako w niebie, tak i na ziemi)? A zatem na ziemi, a nie tylko w sumieniach. Przyjdź królestwo Twoje, bądź wola Twoja na ziemi, tak jak zastępy anielskie i dusze błogosławione czynią ją w niebie.

Święty Augustyn, komentując ten fragment, zauważa, że Pan nie powiedział non est in hoc mundo, ale non est de hoc mundo, ponieważ Jego Królestwo jest tutaj, na świecie, aż do skończenia wieków, aczkolwiek nie jest stąd. Sofistyka modernistyczna żyje z oszustwa, które opiera swój bezbożny laicyzm na fałszywym tłumaczeniu.

II. Sędzia, który umywa ręce

Spojrzyjmy teraz na Piłata, który jest emblematyczną postacią państwa pragnącego zachować neutralność wobec Boga. Uznaje on niewinność Oskarżonego: ego nullam invenio in eo causam (ja nie znajduję w Nim żadnej winy). Wie o Nim wystarczowo dużo, aby Go uwolnić; obawia się jednak wrzawy, kalkuluje poparcie i po przesłuchaniu Prawdy w osobie słynnym pytaniem: quid est veritas? (Cóż to jest prawda?), odchodzi, nie czekając na odpowiedź. Nie wybrał zaparcia się Chrystusa – wybrał nierozstrzyganie. A ponieważ nierozstrzyganie jest już rozstrzygnięciem, wydaje Króla królów na mękę i umywa ręce przed tłumem.

Oto gest, który wieki widziały powtarzający się na nowo. Państwo, które ogłasza się niekompetentnym w sprawach prawdy, które traktuje prawdę i fałsz jako opinie jednakowo godne ochrony, które deklaruje, że nie zna ani Dekalogu, ani Ewangelii, nie jest neutralne – jest Piłatem. I zauważcie dobrze, Piłat nie został uniewinniony przez Historię za swoją powściągliwość ani przez Credo, które codziennie wymienia jego imię: passus sub Pontio Pilato (cierpiał pod Poncjuszem Piłatem). Jego imię przetrwało imiona wszystkich procuratorów Judei, ponieważ neutralność wobec Chrystusa nie jest pozycją – jest wyrokiem.

To było zło, które Pius XI dostrzegł w 1925 roku, kiedy ustanowił święto, które dziś obchodzimy. Po wielkiej wojnie, gdy narody wierzyły, że pojednają się samą dyplomacją, napisał w encyklice Quas Primas, że zarazą jego czasów jest laicyzm i że nie będzie trwałego pokoju między ludźmi, dopóki jednostki i państwa odmawiają uznania panowania Zbawiciela.

Nie jest przypadkiem, że wyznaczył tę uroczystość na ostatnią niedzielę października, w wigilię Wszystkich Świętych: ponieważ Król jest Władcą Świętych, którzy królują z Nim, a Jego triumf jest dopełnieniem ich zwycięstwa.

III. Quod scripsi, scripsi

Ale Ewangelia zachowała dla Piłata niespodziankę, a dla nas lekcję. Po wyroku skazującym człowiek, który odmówił podjęcia decyzji, podejmuje jedną decyzję i podejmuje ją z uporem: wypisuje tytuł na Krzyżu. Scripsit autem et titulum Pilatus, et posuit super crucem: Jesus Nazarenus, Rex Judæorum (Piłat zaś napisał tytuł i umieścił na krzyżu: Jezus Nazarejczyk, Król Żydowski). I pisze go w trzech językach: hebraice, græce et latine – czyli w języku Objawienia, w języku Mądrości i w języku Prawa.

Cały ówczesny świat, wszelkie formy wiedzy i władzy otrzymują to samo publiczne powiadomienie: Ten jest Królem.

Arcykapłani protestują: Noli scribere: Rex Judæorum, sed quia ipse dixit: Rex sum Judæorum (Nie pisz: Król Żydowski, ale że On sam powiedział: Jestem Królem Żydowskim). Żądają w gruncie rzeczy, aby królowość została sprowadzona do opinii Oskarżonego, do osobistego roszczenia, które do niczego nie zobowiązuje. A Piłat, który nie potrafił obronić niewinnego, nagle odnajduje stanowczość, której mu brakowało: Quod scripsi, scripsi (Co napisałem, napisałem).

Najmilsi Bracia, nie szukajmy tu nawrócenia Piłata, o którym Ewangelia nam nie opowiada. Kontemplujmy raczej Opatrzność, która posługuje się nawet nikczemną duszą, aby w sposób publiczny i nieodwołalny utwierdzić panowanie Ukrzyżowanego.

Tak jak Kajfasz prorokował nie wiedząc o tym, tak Piłat stanowi prawo nie chcąc tego: tabliczka jest przybita i żaden trybunał, żadna rewolucja, żaden sobór ani żaden synod nie zdołają jej już oderwać od drewna. Ludzie mogli usunąć krucyfiks z sal szkolnych i cmentarzy, ale nie zdołali wymazać tego dekretu.

Quod scripsi, scripsi: Król jest obwieszczony, a proklamacja jest ostateczna.

IV. Regnavit a ligno Deus

W tajemnicy Krzyża tkwi jednak głębia, która przewyższa samą ironię Piłata. Starożytny hymn Wenancjusza Fortunata śpiewa: Regnavit a ligno Deus (Bóg króluje z drzewa). Bóg króluje z Krzyża. Nie po drzewie, nie pomimo drzewa, lecz z drzewa: ponieważ Krzyż jest tronem, Krew jest purpurą, a otwarty Bok jest dworem, z którego Król rozdziela Swoje Łaski.

Na tym opiera się podwójny tytuł, za pomocą którego Pius XI uczy nas wyznawać królowość naszego Pana. On jest Królem jure naturæ (z prawa natury), przez unię hipostatyczną, ponieważ Ten, który jest człowiekiem, jest także Bogiem, i jako taki jest Właścicielem wszelkich stworzeń. Lecz jest Królem także jure acquisito (z prawa nabycia), przez prawo podboju: redempti estis pretio magno (1 Kor 6, 20) – drogoście bowiem zostali kupieni.

Nie należymy do Niego tylko dlatego, że nas stworzył, ale dlatego, że nas odkupił: nie możemy już dysponować sobą jak własnym dobrem. To, i nic innego, jest fundamentem społecznego panowania Chrystusa: jeśli państwo składa się z ludzi odkupionych, żaden z nich nie może twierdzić, że rządzi we własnym imieniu, a nie w imieniu Odkupiciela; jeśli rodzina narodziła się z Sakramentu, żadne ludzkie prawo nie może ogłosić za rozwiązane tego, co Bóg złączył; jeśli szkoła kształci ochrzczone dusze, żadna doktryna nie może mieć prawa obywatelstwa wbrew tej, która je ocalila.

Nie należy się także obawiać, jak niektórzy sugerują, że taka królowość jest tyranią. Jest ona jedyną władzą, która nie obawia się być sądzona przez własną ofiarę, ponieważ sama została ukrzyżowana; jest jedyną, która nie żąda od poddanych tego, czego by już wcześniej nie dała. Jugum meum suave est, et onus meum leve (Mt 11, 30) – jarzmo Moje jest słodkie, a brzemię Moje lekkie.

Królestwa ludzkie żyją krwią swoich poddanych; Królestwo Chrystusa żyje krwią swojego Króla.

V. Zraniona liturgia i pozbawiony tronu Król

Pozwólcie mi, drodzi wierni, na refleksję, która dotyka bezpośrednio tego ołtarza. Kiedy Święty Kościół ustanawiał święto Chrystusa Króla, pragnął umieścić je w dniu, który wyrażałby konkretne przesłanie – mianowicie przed uroczystością Wszystkich Świętych, ponieważ królowość poprzedza chwałę Świętych i rządzi nią.

Ten zamysł został zmieniony: reforma soborowa przeniosła to święto na koniec roku liturgicznego i zmieniła się sama jego fizjonomia, tak że Król jest przedstawiany raczej jako eschatologiczne dopełnienie wszechświata niż jako Władca, który dzisiaj, tutaj, w naszym świecie, domaga się naszego publicznego hołdu.

To nie jest kwestia kalendarza; to jest kwestia gramatyki teologicznej. Przesunięcie święta wydawało się wielu drobnym szczegółem. Lecz kto pamięta okaleczony werset, o którym mówiliśmy na początku, rozpoznaje tę samą technikę: odejmuje się przyimek, przesuwa się datę, aby stopniowo wymazać samą ideę boskiego panowania.

Wy, którzy jesteście tu dzisiaj na Świętej Ofierze w rycie wszech czasów i w dniu, w którym Pius XI pragnął, aby była celebrowana, oddajcie naszemu Panu to, czego już prawie wszyscy Mu odmawiają: publiczny hołd.

Ofiara, która jest składana na tym ołtarzu, jest tą samą, która dokonała się na Kalwarii pod szyldem Piłata; kapłan odnawia na nim in persona Christi akt, którym Król objął w posiadanie świat. A śpiew Introitu, który słyszeliśmy, przypomina nam, że królowość Baranka jest królowością Tego, który został zabity: Dignus est Agnus qui occisus est accipere virtutem et divinitatem et sapientiam et fortitudinem et honorem (Godzien jest Baranek zabity wziąć moc, bóstwo, mądrość, siłę i cześć).

VI. Co oznacza dzisiaj wyznawać Króla

Cóż więc jest od nas wymagane? Nie jakieś głośne gesty ani heroizm, o który Pan nas nie prosi: wymaga się od nas, abyśmy nie postępowali tak jak Piłat.

Co uczyni ojciec rodziny, kiedy zażąda się od niego, by milczał publicznie o tym, w co wierzy prywatnie? Co uczyni profesjonalista, nauczyciel, lekarz, dziennikarz w obliczu nacisku prawa sprzecznego z prawem Bożym?

Będą mogli odpowiedzieć, jak Cristeros w Meksyku: ¡Viva Cristo Rey! (Niech żyje Chrystus Król!) i ta jedna odpowiedź wystarczy, ponieważ Król obiecał uznać przed Ojcem każdego, kto uzna Go przed ludźmi (por. Mt 10, 32).

Pamiętajmy o słowach titulusu: są zapisane w trzech językach i musimy je wypisać w trzech wymiarach, w których rozgrywa się nasze życie. W hebrajskim, który jest językiem Objawienia – a więc w kulcie i modlitwie, ponieważ pierwszym hołdem dla Króla jest adoracja. W greckim, języku myśli – a więc w intelekcie, ponieważ wiara jest przyzwoleniem oświeconego rozumu, a nie uczuciem. W łacinie, języku prawa – a więc w życiu społecznym, ponieważ Król ma prawo, aby Jego prawa były uznawane w prawach ludzi.

Świat, który postanowił nie wiedzieć już, kim jest jego Król, skończył na tym, że znalazł się z mnóstwem małych i wielkich tyranów. Kto nie chce słodkiego jarzma Chrystusa, prędzej czy później trafia pod ciężkie jarzmo tego, co usurpuje sobie Jego panowanie. Lecz my wiemy, że oportet illum regnare (1 Kor 15, 25) – potrzeba, aby królował, aż położy wszystkich nieprzyjaciół pod stopy Swoje. I wiemy, kto będzie ostatnim wrogiem, który padnie: śmierć.

VII. Regina Regni

Drodzi Wierni, zwróćmy nasze spojrzenie ku Tej, która stała przy Krzyżu, podczas gdy Piłat pisał i przybijano tabliczkę: stabat juxta crucem Jesu mater ejus (stała obok krzyża Jezusa Matka Jego). Ona jako pierwsza przeczytała pod drewnem napis orzekający, że Jej Syn jest Królem; i uwierzyła, gdy wszyscy Apostołowie, z wyjątkiem jednego, uciekli. Dlatego Kościół wzywa Ją jako Królową, ponieważ Ta, która uwierzyła w królowość Ukrzyżowanego wówczas, gdy była ona najbardziej zaciemniona, zasłużyła na to, by zasiąść po prawicy Króla, gdy jaśnieje ona najpełniej.

Módlmy się zatem do Króla przez pośrednictwo Królowej Krzyża, aby przyspieszył Swój triumfalny powrót w zaprzeczających Mu społeczeństwach; aby dotknął serc tych, którzy – podobnie jak Piłat – wiedzą, lecz nie odważają się; aby obdarzył nas stałością wypisania życiem tego, co Piłat nakazał wypisać atramentem.

Nie wycofamy się. Christus vincit, Christus regnat, Christus imperat (Chrystus zwycięża, Chrystus króluje, Chrystus panuje).

Niech tak będzie.

+ Carlo Maria Viganò,Arcybiskup 

Viterbo, 25 października 2026 r.

Kardynał Müller o FSSPX: Przekroczono czerwoną linię dotyczącąnie tylko dyscypliny, ale i doktryny

Wypowiedź kardynała Gerharda Müllera dla Jana Bentza nie pozostawia złudzeń co do ciężaru gatunkowego samowolnych święceń biskupich lekceważących władzę Piotrową. Były prefekt Kongregacji Nauki Wiary jednoznacznie przypomniał, że wybór drogi nielegalnych chirotonii bez mandatu Stolicy Apostolskiej to nie tylko spór administracyjny z Rzymem, ale głęboki problem eklezjologiczny.

Eklezjologia to nie kwestia sympatii

W kontekście prawnym i teologicznym kard. Müller stawia sprawę bezkompromisowo: papież jako następca św. Piotra jest ustanowioną przez Chrystusa widzialną zasadą jedności Kościoła. Sprowadzanie relacji ze Stolicą Apostolską do subiektywnych odczuć wobec osoby konkretnego biskupa Rzymu – czy to Benedykta XVI, czy Franciszka – stanowi fundamentalny błąd eklezjalny.

Nauka św. Tomasza i św. Roberta Bellarmina

Powoływanie się na rzekomy stan wyższej konieczności czy traktowanie sprawowania sakramentów w oderwaniu od struktury hierarchicznej uderza w samo pojęcie Kościoła widzialnego. Kardynał odsyła krytyków do klasycznych autorytetów teologicznych – św. Tomasza z Akwinu oraz św. Roberta Bellarmina. To właśnie fundament tradycyjnej teologii katolickiej najpełniej definiuje różnicę między katolicką eklezjalnością a protestant Eklezjologią (lub: protestantyzmem).

Udzielanie sakry biskupiej bez pełnej komunii z papieżem i wbrew jego woli niszczy jedność w objawionej prawdzie. Próba tworzenia struktur równoległych wewnątrz organizmu kościelnego podważa katolicką doktrynę o Mistycznym Ciele Chrystusa.

Obejrzyj nagranie z wypowiedzią kardynała Gerharda Müllera

Zachęcamy do obejrzenia krótkiego materiału wideo, w którym kardynał Müller wprost odnosi się do kwestii FSSPX i granicy między dyscypliną a doktryną:

Tłumaczenie całości wypowiedzi kardynała:

„...Ci, którzy chcą być wiernymi katolikami [tworząc swego rodzaju] Kościół wewnątrz Kościoła, muszą szanować doktrynę katolicką oraz katolickie rozumienie tego, czym jest Kościół widzialny. I wraz z tymi święceniami – nielegalnymi święceniami nowych biskupów – przekroczyli czerwoną linię; czerwoną linię nie tylko w dyscyplinie, ale także w doktrynie. I to jest absolutnie jasne; mogą to również przeczytać u Roberta Bellarmina, jeśli chcą. Jest to kwestia rozstrzygnięta na długo przed Soborem Watykańskim II, o którego ważności [niektórzy] dyskutują, co jest osobną kwestią. Ale już u św. Tomasza z Akwinu papież – następca świętego Piotra – jest widzialną zasadą jedności Kościoła widzialnego. I to stanowiło absolutną różnicę w stosunku do protestantów wszystkich denominacji. Można darzyć sympatią konkretnego papieża jako dobrego człowieka i kochać go, ale to nie jest kwestia teologiczna. Papież w swojej funkcji i ze względu na swoją władzę jest prawdziwym następcą św. Piotra jako widzialna głowa i widzialna zasada jedności Kościoła, jedności Kościoła w objawionej prawdzie. I dlatego nikt nie może wyświęcać biskupów bez pełnej komunii z papieżem.”

 

Źródło: https://www.youtube.com/watch?v=6LX_BKINPgI 

Rozmowę z Jego Eminencją ks. kard. Gerhardem Müllerem przeprowadził dr Jan C. Bentz (z Uniwersytetu Oksfordzkiego, Blackfriars Hall, pracownik korespondencyjny Instytutu Gibbonsa). 

Prawny bubel czy celowa gra? Kulisy i mankamenty watykańskiego dekretu ws. Bractwa św. Piusa X

Publikacja autorstwa Guido Horsta na łamach niemieckiego „Tagespost” odsłania kulisy reakcji Dykasterii Nauki Wiary na święcenia biskupie dokonane 1 lipca 2026 r. w Écône przez Bractwo Kapłańskie Świętego Piusa X (FSSPX). Analiza dokumentów ujawnia nie tylko poważne wady prawne dekretu z 2 lipca, lecz także otwarty konflikt kompetencyjny wewnątrz watykańskich dykasterii

1. Wadliwy dekret i niejasny status wiernych

Wydany 2 lipca 2026 r. dekret kierowanej przez kardynała Víctora Manuela Fernándeza Dykasterii Nauki Wiary stwierdza karę ekskomuniki latae sententiae (ipso facto) wobec biskupa Alfonso de Galarrety, który dokonał święceń, oraz czterech nowo wyświęconych duchownych: Pascala Schreibera, Michaela Goldade’a, Michela Poisineta de Sivry i Marca Hanappiera. To samo dotyczy biskupa Bernarda Fellaya za współudział w konsekracjach jako współkonsekrator.

W kręgach watykańskich dokument ten spotkał się z ostrą krytyką – w otoczeniu Kurii określa się go mianem tekstu, który „został napisany nogami”, wskazując na poważne mankamenty prawne. Co więcej, w treści dekretu pozostawiono znaczną dwuznaczność dotyczącą wiernych uczestniczących do kaplic Bractwa św. Piusa X. Dokument ostrzega przed „przystąpieniem do schizmy”, jednak nie rozstrzyga jednoznacznie, czy sama obecność na Mszy świętej stanowi już świadomy i publiczny akt schizmatycki. Otwiera to pole do skrajnych interpretacji i budzi uzasadniony niepokój sumienia u katolików przywiązanych do tradycji.

2. Kwestionowanie sakramentów a wcześniejsze decyzje papieskie

Największą słabością opublikowanej wraz z dekretem noty wyjaśniającej jest próba zakwestionowania ważności sakramentów sprawowanych przez kapłanów Bractwa. Dykasteria twierdzi, że spowiedź oraz asysta przy zawieraniu małżeństw są nieważne.

Z krytyką tych twierdzeń wystąpili kanoniści, wskazując na sprzeczność z wcześniejszymi aktami papieskimi:

Kwestia spowiedzi: Papież Franciszek w Liście Apostolskim Misericordia et misera z 20 listopada 2016 r. wyraźnie i na czas nieokreślony przedłużył wiernym i kapłanom FSSPX ważność i godziwość udzielania rozgrzeszenia.

Kwestia małżeństw: W marcu 2017 r. Komisja „Ecclesia Dei” (pod kierownictwem ówczesnego kard. Gerharda Müllera) rozesłała do ordynariuszy wytyczne umożliwiające delegowanie księży FSSPX do asystowania przy ślubach. Rozwiązanie to posiadało bezpośrednie zatwierdzenie papieskie.

3. Urząd niższego szczebla nie stoi ponad Papieżem

Jak zauważył arcybiskup Juan Ignacio Arrieta (wieloletni sekretarz Dykasterii ds. Tekstów Prawnych), w prawie kanonicznym obowiązuje zasada, że podległa dykasteria kurialna nie może w prosty sposób uchylić dekretem lub notą tego, co zostało osobiście usankcjonowane przez panującego Papieża. Do odwołania uprawnień nadanych specjalnymi aktami papieskimi wymagany jest akt o tej samej randze, a nie nota Dykasterii Nauki Wiary, która nie uzyskała formalnej aprobaty Ojca Świętego.

Sprawa nabrała takiego rozgłosu, że Dykasteria ds. Tekstów Prawnych interweniowała u nuncjuszy apostolskich, wyjaśniając, że nota kard. Fernándeza nie znosi wcześniejszych rozstrzygnięć papieskich dotyczących sakramentów. Ed Condon z portalu „The Pillar” potwierdził, że Dykasteria ds. Tekstów Prawnych wielokrotnie próbowała wypracować kompromis i usunąć niejasności, jednak kard. Fernández okazał się niechętny współpracy.

4. Brak korekty i konsekwencje

Od publikacji wadliwego dokumentu minęło kilka miesięcy, a z rzymskich gabinetów nie napłynęły sygnały o chęci naprawienia błędów. Bractwo św. Piusa X złożyło formalne odwołanie od dekretu, korzystając ze środków przewidzianych w prawie kanonicznym. Jednocześnie wewnątrz Kurii narastają spekulacje dotyczące przyszłości prefekta Dykasterii Nauki Wiary. Słabość merytoryczna dokumentu i otwarty konflikt kompetencyjny mogą przyspieszyć głosy domagające się zmiany na tym stanowisku.

Opracowanie: Redakcja bloga Rzymski Katolik na podstawie artykułu Guido Horsta „Exkommuniziert?” opublikowanego w „Die Tagespost”, analizy Eda Condona z „The Pillar”, oficjalnego dekretu Dykasterii Nauki Wiary z 2 lipca 2026 r. oraz komunikatów i analiz prawnych dotyczących statusu Bractwa Kapłańskiego Świętego Piusa X.

Dies irae – potęga, groza i nadzieja w średniowiecznym hymnie o Sądzie Ostatecznym

W skarbcu tradycyjnej liturgii rzymskiej niewiele jest tekstów, które z taką siłą poruszałyby ludzkie serca, jak sekwencja Dies irae. Ten potężny, XIII-wieczny hymn przez stulecia stanowił dramatyczne serce Mszy świętej za zmarłych (Missa pro defunctis). Dla katolickiego tradycjonalisty pozostaje on niedoścignionym wzorem teologicznej głębi, powagi oraz estetycznego piękna, z którego dzisiejszy Kościół – ku wielkiemu osłabieniu wiernych – niemal całkowicie zrezygnował.

Autorstwo

Tradycja od stuleci przypisuje sekwencję Dies irae franciszkaninowi Tomaszowi z Celano († ok. 1260), pierwszemu biografowi św. Franciszka z Asyżu. Choć nie zachowały się niepodważalne dowody dokumentalne, ta atrybucja była powszechnie przyjmowana już w późnym średniowieczu i pozostała dominująca w tradycji kościelnej. Niektórzy badacze wskazywali także inne możliwe źródła lub autorów (m.in. św. Bernarda, kardynała Latino Malabranca Orsini czy Humberta z Romans), jednak żaden z nich nie zyskał takiego uznania jak Tomasz z Celano. Sekwencja wyrosła w środowisku duchowym XIII-wiecznych Włoch lub północnej Francji i szybko stała się uniwersalnym głosem średniowiecznej Europy.

Tekst sekwencji

Poniżej pełny tekst sekwencji w języku łacińskim wraz z dwoma klasycznymi polskimi tłumaczeniami: Leopolda Staffa (najczęściej używanym w mszalikach tradycyjnych) oraz Antoniego Czajkowskiego.

Tekst sekwencji – zestawienie trójkolumnowe

Tekst łaciński	Tłumaczenie (L. Staff)	Tłumaczenie (A. Czajkowski)
Dies iræ, dies illa Solvet sæclum in favilla: Teste David cum Sibylla.	W gniewu dzień, w tę pomsty chwilę, Świat w popielnym legnie pyle: Zważ Dawida i Sybillę.	Dzień gniewu, dzień płomienisty Rozwiąże świat w proch wieczysty, Wedle słów króla psalmisty.
Quantus tremor est futurus, Quando judex est venturus, Cuncta stricte discussurus.	Jakiż będzie płacz i łkanie, Gdy dzieł naszych sędzia stanie, Odpowiedzieć każąc na nie.	Jaki strach na duszach siędzie, Kiedy w archaniołów rzędzie Pan na sąd straszny przybędzie!
Tuba mirum spargens sonum Per sepulcra regionum, Coget omnes ante thronum.	Trąba groźnym zagrzmi tonem Nad grobami śpiących zgonem, Wszystkich stawi nas przed tronem.	Trąba się grzmotem nasroży, Umarłym groby otworzy I zwoła świat na sąd boży.
Mors stupebit et natura, Cum resurget creatura, Judicanti responsura.	Śmierć z naturą się zadziwi, Gdy umarli staną żywi, Win brzemieniem nieszczęśliwi.	Zdumieje się przyrodzenie I śmierć, gdy wstanie stworzenie Na ostatnio rozsądzenie.
Liber scriptus proferetur, In quo totum continetur, Unde mundus judicetur.	Księgi się otworzą karty, Gdzie spis grzechów jest zawarty, Za co świat karania warty.	Otworzą się księgi strony, W której każdy czyn znaczony; Z której świat będzie sądzony.
Judex ergo cum sedebit, Quidquid latet apparebit: Nil inultum remanebit.	Kiedy sędzia więc zasiędzie, Wszystko tajne jawnym będzie, Gniewu dłoń dosięże wszędzie.	Wszystkie zbrodnie zatajone Będą światu objawione I wieczną hańbą zelżone.
Quid sum miser tunc dicturus? Quem patronum rogaturus, Cum vix justus sit securus?	Cóż mam, nędzarz, ku obronie, Czyją pieczą się zasłonię, Gdy i święty zadrży w łonie?	Co grzesznik natenczas rzecze I do kogo się uciecze, Gdy i dobrym strach dopiecze?
Rex tremendæ majestatis, Qui salvandos salvas gratis, Salva me, fons pietatis.	Panie w grozie swej bezmierny, Zbawisz z łaski lud Twój wierny, Zbaw mnie, zdroju miłosierny.	Królu tronu straszliwego! Z łaski zbawiasz ty każdego: I mnie z łaski zbaw grzesznego!
Recordare, Jesu pie, Quod sum causa tuæ viæ: Ne me perdas illa die.	Racz pamiętać, Jezu drogi, Żeś wziął dla mnie żywot srogi, Nie gub mnie w dzień straszny trwogi.	Pomnij sobie, Jezu błogi, Żem przyczyną był twej drogi: Nie chciej gubić mnie w dzień trwogi!
Quærens me, sedisti lassus: Redemisti Crucem passus: Tantus labor non sit cassus.	Długoś szukał mnie znużony, Zbawił krzyżem umęczony, Niech ten trud nie będzie płony.	Szukając mnie, tyś strudzony! Jam twym krzyżem odkupiony, Niech ta praca wyda plony!
Juste judex ultionis, Donum fac remissionis Ante diem rationis.	Sędzio pomsty sprawiedliwy, Bądź mym grzechom litościwy, Zanim przyjdzie sąd straszliwy.	Sędzio mściwy, Jezu luby! Odpuszczeniem zbaw od zguby, Wprzód nim przyjdzie dzień rachuby!
Ingemisco, tamquam reus: Culpa rubet vultus meus: Supplicanti parce, Deus.	Jęcząc, pomnąc win bezdroże, Wstydem me oblicze gorze, Szczędź mnie, błagam, Panie Boże.	Wzdycham jako obwiniony, Wstyd mię za grzech popełniony: Odpuść, Boże niezmierzony!
Qui Mariam absolvisti, Et latronem exaudisti, Mihi quoque spem dedisti.	Tyś coś Marii grzech wybaczył I wysłuchać łotra raczył, Nie pozwolisz, bym zrozpaczył.	Tyś Maryi niebo otworzył, Łotr przez Ciebie duszą ożył, Jam w Tobie ufność położył:
Preces meæ non sunt dignæ: Sed tu bonus fac benigne, Ne perenni cremer igne.	Choć niegodne me błaganie, Nie daj mi, dobroci Panie, W ognia wieczne wpaść otchłanie.	Niegodne jest me wołanie, Lecz Ty przez twe zlitowanie Nie daj mi upaść w otchłanie!
Inter oves locum præsta, Et ab hædis me sequestra, Statuens in parte dextra.	Daj mi mieszkać w owiec gronie, Z dala kozłów, przy Twym tronie Postaw mnie po prawej stronie.	Policz-że mię w owiec gronie I od kozłów miej w obronie, Stawiając po prawej stronie.
Confutatis maledictis, Flammis acribus addictis: Voca me cum benedictis.	Gdy uśmierzysz potępionych, Srogim żarom przeznaczonych, Weź mnie do błogosławionych.	Gdy ukarzesz potępionych W wieczny ogień przeznaczonych, Powołaj mię do zbawionych.
Oro supplex et acclinis, Cor contritum quasi cinis: Gere curam mei finis.	Błagam kornie bijąc czołem, Z sercem, co się zda popiołem, Wspomóż mnie nad śmierci dołem.	Z prochem i w pokutnym worze Błagam cichy i w pokorze: Pomnij o mym końcu, Boże!
Lacrimosa dies illa, Qua resurget ex favilla Judicandus homo reus.	O dniu jęku, o dniu szlochu, Kiedy z popielnego prochu Człowiek winny na sąd stanie.	Płaczliwy dzień on, gdy stanie Grzesznik na straszne wołanie; Ach! przebacz mu wonczas, Panie!
Huic ergo parce, Deus: Pie Jesu Domine, Dona eis requiem. Amen.	Oszczędź go, o dobry Boże, Jezu nasz, i w zgonu porze Daj mu wieczne spoczywanie. Amen.	(Brak dedykowanego wersu u Czajkowskiego – sekwencja kończy się bezpośrednio powyższym wezwaniem).

Miejsce w liturgii

W tradycyjnym rycie rzymskim Dies irae zajmowało absolutnie kluczowe miejsce. Śpiewano je bezpośrednio po Graduale i Tractusie, tuż przed Ewangelią, podczas Mszy pogrzebowych, w rocznice śmierci oraz – co najbardziej symboliczne – w Dzień Zaduszny (2 listopada). Była to sekwencja obowiązkowa we wszystkich Mszach za zmarłych, o ile rubryki nie przewidywały wyjątków.

Z perspektywy teologicznej sekwencja ta nie jest ponurym straszeniem piekłem, lecz mistycznym pomostem pomiędzy sprawiedliwością a miłosierdziem. Kościół, stając nad trumną zmarłego (lub wspominając wszystkich wiernych zmarłych), nie ucieka w tani optymizm. Zamiast tego z całą powagą stawia człowieka twarzą w twarz z ostatecznym rozliczeniem. Hymn uczy realizmu eschatologicznego: pokazuje, że zbawienie jest darmowym darem Boga, ale zdobywa się je w ogniu ziemskiej próby, w której każdy czyn ma wagę wieczności.

Usunięcie z liturgii posoborowej

Tym bardziej bolesny jest fakt, co z tym tekstem zrobiła współczesna reforma liturgii po Soborze Watykańskim II. W Novus Ordo Missae sekwencja Dies irae została całkowicie usunięta z głównego obrzędu Mszy za zmarłych. Uznano ją najwyraźniej za zbyt „tragiczną” lub niedostosowaną do wrażliwości człowieka XX i XXI wieku. Zastąpiono ją nowymi tekstami, które wygładzają i spłycają prawdę o sądzie i grzechu.

Co więcej, nawet w tych nielicznych miejscach, gdzie hymn jakimś cudem przetrwał w zreformowanych brewiarzach, spotkał go los drastycznego okrojenia. Zamiast pełnych 19 zwrotek, które prowadzą duszę od paraliżującego strachu przed gniewem Sędziego aż do najgłębszego aktu skruchy i błagania (Lacrimosa), wiernym serwuje się wybrakowany szkielet. Pozbawienie hymnu jego środkowych partii – w których grzesznik bije się w piersi, wspomina łotra na krzyżu i błaga o miejsce wśród owiec – to poważne zubożenie teologiczne.

Motyw Dies irae w muzyce i kulturze

Porażająca siła Dies irae sprawiła, że jej pierwsze nuty (motyw oparty na opadającej sekundzie małej) stały się jednym z najpotężniejszych leitmotivów w historii kultury Zachodu. Do tekstu sekwencji sięgali wielcy kompozytorzy – Wolfgang Amadeus Mozart w swoim Requiem d-moll, Giuseppe Verdi, Hector Berlioz czy Franz Liszt. Melodia chorałowa stała się muzycznym synonimem śmierci i spraw ostatecznych.

W kinematografii jednym z najbardziej znanych przykładów jest otwarcie filmu Stanleya Kubricka Lśnienie (1980), w którym Wendy Carlos zaaranżowała chorałową melodię sekwencji jako zwiastun grozy i nieuchronności. Paradoksalnie, popkultura okazała się czasem wierniejsza tradycyjnemu dziedzictwu Dies irae niż współczesne mury kościelne.

Dlaczego potrzebujemy dzisiaj Dies irae?

W czasach, gdy powszechnie ucieka się od tematu śmierci, sądu i sprawiedliwości, a eschatologia w kazaniach bywa sprowadzana do taniego optymizmu o „wszystkich zbawionych”, Dies irae przywraca fundamentalną, zbawienną równowagę. Przypomina, że nasze życie na ziemi ma najwyższą stawkę – wieczność, a spotkanie ze Świętym Bogiem wymaga pokory, łez skruchy i całkowitego oparcia się na krzyżu Chrystusa.

Poniżej tradycyjne wykonanie gregoriańskie sekwencji Dies irae – w formie, w jakiej przez stulecia rozbrzmiewała w kościołach podczas Mszy żałobnych.

Św. Jan Maria Vianney o czci świętych i o obrazach świętych

"Radujcie się i weselcie: albowiem zapłata wasza obfita jest w niebiesiech" 

Ew. u św. Mat. r. 5, w. 12.

Kiedy Król Dawid rozważał świat i to co się na nim znajduje, zawołał w uniesieniu: "O jak cudownym jest Pan Bóg w dziełach swoich". Ale kiedy rozważał to, co Bóg dla czło­wieka uczynił, zawołał: "O jak dobrym jest Bóg Izraela".

Tak, bracia drodzy, dobrym jest Pan Bóg dla ludzi, po­nieważ dał Syna swego, aby nas zbawił, i w Świętych swoich przypomniał nam wszystkie te cnoty, którymi Jezus Chrystus jaśniał za życia swego na ziemi. Święci, to jakby zwierciadła małe, w których Jezus Chrystus siebie nam przedstawia. W apostołach widzimy Jego gorliwość i miłość o dusz zbawienie; w męczennikach widzimy Jego cierpliwość, mękę i śmierć stra­szną; w pustelnikach widzimy Jego życie ubogie i ukryte; w pannach Jego czystość niepokalaną; a we wszystkich Świę­tych miłość bez granic, tak, że my podziwiając cnoty Świętych, nic innego nie czynimy, tylko podziwiamy cnoty Jezusa Chry­stusa, których On nam wzór zostawił podczas swego życia śmiertelnego.

Jakież to szczęście dla nas bracia drodzy, że mamy w Świę­tych Pańskich takich przewodników i orędowników przed Bo­giem; tym więcej, że oni chętnie śpieszą nam z pomocą, kiedy ich o to prosimy. Potrzeba tylko po pierwsze, abyśmy się z ufno­ścią do nich uciekali; po wtóre abyśmy szanowali to, co do nich należy, co ich przedstawia, przekonani będąc, że kiedy ich czci­my, to samego Boga czcimy.

Królowo wszystkich Świętych, wstaw się za nami.

Zdrowaś Maryjo!

I.

Cześć, jaką oddajemy Bogu, różni się od czci, jaką odda­jemy Świętym. Boga czcimy jako Stwórcę, od którego zawi­sło wszystko, czym jesteśmy i co mamy; czcimy czcią najgłęb­szą, wierząc weń, ufając Mu i miłując Go; czcimy jako pier­wszy nasz początek i ostateczny koniec. Świętych czcimy jako sługi miłe Bogu, podziwiamy łaski, jakimi ich Bóg opatrzył, cnoty którymi jaśnieli, chwałę jakiej w niebie używają. Pole­camy się ich modlitwom, ponieważ oni wiele u Boga mogą.

Kiedy czcimy Świętych, to nic innego nie czynimy, tylko dziękujemy Bogu za łaski którymi ich obdarzał za życia na ziemi i za łaski, którymi ich obdarza podczas wieczności ca­łej; uznajemy ich za przyjaciół Bożych i za obrońców naszych. Można powiedzieć, że wszystko co Bóg czyni, to dla Świętych czyni. Dla nich Bóg stworzył świat którym rządzi, dla nich ofiarował życie swoje umierając na krzyżu, dla nich dokonywa wielu cudów, dla nich ustanowił tę religię świętą, która tyle łask na nas sprowadza.

Abyśmy lepiej zrozumieli miłość, jaką Bóg dla nich żywi, spojrzyjmy na stopień chwały i szczęścia, jakim ich Bóg obda­rzył w niebie. Oto za towarzyszów dał im aniołów, uznał ich za swoje dzieci, uczynił dziedzicami swego królestwa, uwol­nił z niewoli szatana, oczyścił ze wszystkich brudów w swojej Krwi przenajdroższej, wzbogacił łaską i szczęściem wysłowić się nie dającym.

Któżby się nie unosił bracia drodzy, patrząc na ten sto­pień chwały, do jakiego ich Bóg wyniósł? Cieszmy się, bo nas to samo szczęście czeka, jeżeli tak będziemy postępowali na ziemi, jak postępowali oni. Bóg dobry chce nas tak samo zbawić i miłuje równie jak Świętych. Prawda, że oni cierpieli przez jakiś czas, ale teraz wszystko się dla nich skończyło, co dolegało. Niemało obelg znieśli, niemało upokorzeń; niektórzy więzienia odsiadywali, przyjemności sobie różnych odmawiali, własnej woli się wyrzekali, dla siebie umarłymi byli; inni prze­pędzali swoje życie na pustyni, inni w klasztorach, ale – raz jeszcze powtarzamy – co to wszystko znaczy w porównaniu ze szczęściem i chwałą, jakiej teraz używają w niebie?

Łaską to dla nas jest i łaską wielką, że Bóg pozwolił, aby Święci byli naszymi przyjaciółmi i obrońcami. Święty Ber­nard mówi, że cześć jaką oddajemy Świętym nie tyle im chwały, ile nam pożytku przynosi, że możemy ich prosić z całą ufno­ścią, ponieważ oni wiedzą na ile niebezpieczeństw jesteśmy wystawieni, przypominając sobie, jakim sami podlegali za ży­cia swego. Aby sobie zasłużyć na ich poparcie, należy dzię­kować Bogu za łaski, jakimi ich obsypywał za życia i o ile można naśladować ich cnoty. Patriarchowie i prorocy niech nam będą wzorami prostoty i miłości ku Bogu; apostołowie wzorami gorliwości o chwałę Bożą i zbawienie dusz; męczen­nicy wzorami cierpliwości, jakiej dowody złożyli podczas zada­wanych im katuszy; dziewice wzorami czystości, tak miłej Bogu. Starajmy się, o ile tylko możemy, zasłużyć sobie na ich przy­jaźń i obronę.

Iluż to grzeszników nawróciło się dlatego, że żyli w łącz­ności ze Świętymi. Ów młodzieniec, którego Jan święty po­wierzył był pewnemu biskupowi Efeskiemu na wychowanie, byłby zginął bez pochyby, gdyby nie troskliwość Jana świętego. Łączność, jaka się wytworzyła pomiędzy świętym Ambrożym a świętym Augustynem, wpłynęła na nawrócenie tego osta­tniego. Maria, siostrzenica Abrahama, wiele zyskała na tym, że miała za przyjaciela tak świętego wuja. Jakże szczęśliwi jesteśmy, jeśli za przyjaciół mamy Świętych, którzy nas miłują, którzy usilnie pragną, abyśmy się zbawili i dlatego przedstawiają nam nasze błędy, abyśmy się z nich poprawili. Weźmy przykład.

Pewna młoda osoba, imieniem Apolonia, widywała się czę­sto z jednym młodzieńcem, nie zważając, na jakie się przez to wystawia niebezpieczeństwo. Szczęściem, że miała towarzysz­kę, która wszelkich dołożyła starań, aby niebezpieczeństwo za­żegnać. "Wierz mi droga przyjaciółko – rzekła raz do niej – jestem starszą od ciebie, wiem co robisz i na co się narażasz. Poufałe przebywanie z osobami innej płci jest bardzo niebez­pieczne. Zły duch wszelkich użyje sprężyn, aby mógł do grze­chu nakłonić. Nic nie pomoże nasza hartowność, nasza pe­wność siebie. Chociaż byśmy się jak najbardziej bronili, nie unikniemy pewnych wrażeń szkodliwych, zabójczych. Wstyd pomału osłabnie, a za osłabnięciem tej cnoty, nastąpi wkrótce utrata bojaźni Bożej. Do pobożności poczujemy niesmak, wszy­stko co religia ma słodkiego i pocieszającego stanie się dla nas zawadą i ciężarem. Żarliwość w przystępowaniu do świętych Sakramentów ostygnie, jeśli się kiedy do nich zbliżymy, to bez pożytku albo i świętokradzko".

Z początku te rady tak zbawienne nie działały na Apo­lonię, ale później tknięta łaską Boską powzięła zamiar pora­dzenia się spowiednika. Naturalnie, że ten jej wystawił złe, jakiego się dopuszczała i niebezpieczeństwo, w jakie popadła. "Złe, które popełniasz jest większym, niż byś mogła pomyśleć – rzekł spowiednik. Nie tyle by ci szkodził sztylet wpakowany w serce, ile ta przyjaźń łącząca was obojga. Sztylet pozba­wiłby cię tylko życia doczesnego, gdy ta przyjaźń pozbawia cię życia duszy, które tyle mąk kosztowało Jezusa Chrystusa. Wycofaj się z tej przyjaźni, w którą się pogrążyłaś, póki je­szcze można". Żal ścisnął Apolonię, że tak Boga obraziła, poczęła rzewne łzy wylewać, dziękując przyjaciółce za rady, jakie jej dawała, i prosząc o darowanie zgorszeń. Resztę ży­cia przepędziła jak najświątobliwiej. Gdyby była nie miała tak dobrej i świętej przyjaciółki, to by może nigdy nie była otworzyła ócz na niebezpieczeństwo, jakie jej groziło. Ale je­śli Święci na ziemi taką już posiadają miłość, to jakąż jest ich miłość w niebie, gdzie ta cnota jest bez porównania dosko­nalszą?

Powiedziałem, że powinniśmy wzywać Świętych z wielką ufnością. Przez takie wzywanie odbywa się obcowanie wier­nych na ziemi ze Świętymi w niebie. Sobór Trydencki mówi, że my przez modlitwę utrzymujemy ustawiczny stosunek z niebem. Co do nas, prośmy Świętych bardzo pokornie, aby swoim wstawiennictwem wyjednali nam te wszystkie ła­ski, jakie nam są potrzebne do życia świątobliwego na ziemi. Święci w niebie królują z Jezusem Chrystusem i ofiarują Mu nasze prośby, kiedy się uciekamy do nich. Wielkie to szczęście dla nas, że możemy ten stosunek z niebem utrzymywać, cho­ciaż jeszcze jesteśmy na ziemi. Miłujmy Świętych, a zasłużymy sobie na ich orędownictwo. Nasza miłość ku nim nie wy­równa nigdy ich miłości ku nam, bo miłość Świętych w niebie jest o wiele doskonalsza od tej miłości, jaką my możemy mieć na ziemi. Święty Cyprian mówi, że Święci mają się za szczę­śliwych, kiedy się za nami wstawiają, kiedy nam do zbawienia pomagają: ponieważ ubezpieczeni co do własnej chwały, przy­pominają sobie, na ile to niebezpieczeństw byli wystawieni pod­czas życia swego na ziemi. Oni otrzymali od Jezusa Chry­stusa moc wielką, przeto prośmy ich, ile razy czego potrzebu­jemy. Bądźmy przekonani, bracia drodzy, że Święci, których wzywamy, mają bez ustanku oczy na nas zwrócone; piękny te­go przykład znajdujemy w żywocie świętego Alojzego Gonzagi.

Pewien młodzieniec, imieniem Wolfgang, zaniewidział był na oczy, ale później odzyskał wzrok za wstawieniem się świę­tego Alojzego Gonzagi. Chciał podziękować za to dobrodziej­stwo i udał się do Rzymu dla odwiedzenia grobu świętego Alojzego. Przed wejściem do lasu, który w drodze napotkał, prosił o pomoc świętego, i usłyszał głos mówiący do siebie: "bądź spokojny, nie bój się niczego". Kiedy go napadli złoczyń­cy, obdarli ze wszystkiego co miał, i zabierali się nadto do odebrania mu życia; on zawołał o pomoc do swego obrońcy. I w tej chwili ujrzał przed sobą młodzieńca, odzianego w sutannę kapłańską, który mu rzekł: "Czy potrzebujesz czego? Dokąd idziesz?". "Idę do Rzymu – odpowiedział Wolfgang – dla uczczenia relikwij świętego Alojzego Gonzagi, który mi do odzyskania wzroku dopomógł". "Ja także idę do Rzymu" – rzekł nieznajomy. Potem zwrócił się do złoczyńców i jednym słowem zmusił ich do ucieczki. Wolfgang nie wątpił, że to był poseł z nieba: anioł lub sam święty Alojzy Gonzaga. Uwol­niony z niebezpieczeństwa, puścił się w dalszą drogę. Gdy przybył do Florencji i zaszedł do gospody na spoczynek, zno­wu mu się ów młodzieniec ukazał i począł śpiewać tak wdzię­cznie, że Wolfgang nasłuchać się nie mógł. Widzenie wkrótce znikło, ale on uczuł w swym sercu niesłychaną miłość ku Bo­gu. W Rzymie poseł niebieski po raz trzeci zjawił się przed Wolfgangiem, zaprowadził go do grobu świętego Alojzego Gon­zagi, i rozstając się z nim przyrzekł swoje usługi na przy­szłość. Za powrotem do kraju Wolfgang opowiadał znajomym, co za pośrednictwem świętego Alojzego otrzymał, i zachęcał do czci jego.

Patrzcie, bracia drodzy, jak Święci chętnie śpieszą z po­mocą, gdy się kto do nich ucieka z ufnością.

II.

Nie tylko powinniśmy się modlić do Świętych, jako do ta­kich, którzy są przyjaciółmi Boga, którzy się cieszą Jego obe­cnością; ale nadto powinniśmy mieć w wielkim poważaniu to wszystko, co się do nich odnosi. Kościół zawsze bardzo czcił relikwie Świętych, ponieważ one są członkami żywymi Jezusa Chrystusa, przybytkami Ducha Świętego, narzędziami tych do­brych uczynków, które Bóg zdziałał przez nie i za życia i po śmierci. Wszystko to nas bardzo pociesza i ożywia wiarę na­szą tyczącą się zmartwychwstania i nagrody na tamtym świe­cie. Tak, bracia drodzy, jest inne życie nierównie szczęśliw­sze niż obecne; dostanie się i nam, jeżeli naśladować będziemy Świętych, którzy przed nami żyli. Ileż cudów Bóg uczynił przez relikwie Świętych? Ilu chorych uleczył, ilu umarłych wskrzesił? Sam cień Apostołów, gdy padł na chorych, zdro­wie im przywracał. Suknie świętego Pawła leczyły chromych, przywracały wzrok ślepym, zdrowie słabym. Krzyż Jezusa Chrystusa, owa najdroższa z pomiędzy relikwij, kiedy nią do­tknięto umarłego, podniósł się natychmiast, jak gdyby tylko spał. Czytamy w kronikach starych, że Bóg pewnemu zakon­nikowi objawił miejsce, w którym się znajdowała głowa Jana Chrzciciela. Gdy ją ów zakonnik znalazł i przechodził przez pole, gdzie się odbywała bitwa, to pozabijani żołnierze powsta­wali jakby ze snu przebudzeni. Powinniśmy się więc za szczę­śliwych uważać, jeżeli mamy jakie rzeczy, które należały do Świętych. A my jesteśmy właśnie w tym położeniu: relikwij świętych w naszym kościele mamy wiele, łask także otrzymy­walibyśmy od Świętych wiele, gdybyśmy ich prosili gorąco o to, co nam do zbawienia jest potrzebne. Jakąż wiarę, jakąż miłość czulibyśmy w sobie!

Powinniśmy także mieć w wielkim poszanowaniu to wszy­stko, co Świętych przedstawia. Sobór Trydencki chce, abyśmy bardzo szanowali obrazy, które nam przypominają Świę­tych. Bo te obrazy uczą nas, uprzytomniają nam tajemnice naszej świętej religii; czasami jedno spojrzenie na obraz wstrząsa nami i nawraca. Aby tego dowieść, przytoczę takie zdarzenie. Pewien młodzieniec, nazwiskiem Dozyteusz, bardzo wcześnie powierzony został jednemu panu na wychowanie. Słysząc wiele o miejscach świętych, udał się do Jeruzalem w celu osiągnienia łask kilku. Kiedy przechodził około Getsemani spostrzegł obraz przedstawiający piekło z mękami, jakie szatani zadawali potępieńcom. Przejęty strachem zatrzymał się, obraz go że tak powiem przykuł do siebie, wpatrywał się weń pilnie; a ujrza­wszy obok siebie jakąś panią, która się także obrazowi przy­patrywała, zapytał co by to byli za nieszczęśliwi na takie cier­pienia skazani? "Są to potępieńcy – odrzekła zapytana – Bóg ich karze dlatego, że przykazań Jego zachowywać nie chcieli i że się o zbawienie swoje nie troszczyli". Tą odpowiedzią przeraził się jeszcze bardziej młodzieniec i zapytał co należy czynić, aby się zbawić i nie być z liczby tych nieszczęśliwych? "Umartwiaj się – odpowiedziała mu zapytana – módl się, pość", i to rzekłszy znikła. Dozyteusz zabrał się natychmiast do po­kuty i wiele czasu poświęcał na modlitwę. Towarzysz jego podróży, syn owego pana u którego był na wychowaniu, zdzi­wiony taką zmianą powiedział, że życie podobne, modlitwie i umartwieniom oddane, przystoi bardziej jakiemu pustelnikowi, niż takiemu jak on młodzieńcowi. Był to podszept szatana, ale Dozyteusz powolny łasce, która go ożywiała, oparł się po­kusie; owszem skorzystał z niej, bo się zaraz wypytał, gdzie pustelnicy mieszkają i jakie życie prowadzą. Poczym udał się do klasztoru, którego opat uznał w nim powołanie prawdziwe. "Pójdź tu mój przyjacielu – rzekł do niego – niech cię uści­snę, Bóg który ci natchnął te myśli, pobłogosławi w zamiarach twoich". Po tych słowach został przyjęty do zakonu i resztę swego życia przepędził w pokucie i we łzach. Umarł jak święty.

Patrzcie, bracia drodzy, jak samo wejrzenie na obraz po­ruszyło, nawróciło i sprawiło, że ów młodzieniec żył i umarł jak święty. Bez tego obrazu może by był w piekle!

Obrazy działają na nasz umysł i uczą nas tajemnic świę­tej religii naszej. Czytamy w żywocie świętej Teresy, że ta ujrzawszy raz obraz Chrystusa Pana omdlewającego, tak się nim przejęła, że prawie bez zmysłów jakby nieżywa na ziemię upadła. Później często o nim myślała, wciąż się jej zdawało, że widzi Chrystusa Pana mdlejącego w ogrodzie Oliwnym.

W Rzymie jednego roku srożyła się zaraza straszna, lu­dzie jak muchy padali, pokuty i różne dobre uczynki jakie po­dejmowano, nie pomagały. Grzegorz święty papież wpadł na myśl, żeby po ulicach miasta procesjonalnie obnosić obraz Naj­świętszej Maryi Panny malowany przez świętego Łukasza. Gdzie się tylko obraz pokazał, zaraza ustawała, a Bóg na do­wód, że Mu cześć, jaką oddawano obrazowi Najświętszej Pan­ny jest miłą bardzo, posłał anioła, który w chwili obnoszenia obrazu ową pieśń po raz pierwszy zanucił: "Wesel się niebios Królowa, alleluja!". (a)

Cześć, jaką oddajemy obrazom, odnosi się do Świętych, których one przedstawiają, a cześć, jaką Święci odbierają, odnosi się do samego Boga.

Ta właśnie jest różnica pomiędzy nami a poganami, że my nie czcimy posągów, ani malowideł, ale czcimy tych, któ­rych te posągi i malowidła nam przedstawiają. Spojrzawszy na obraz, uprzytomniamy sobie wszystkie cnoty, jakie wyko­nywała osoba, której obraz mamy przed sobą. Kiedy patrzy­my na obraz Chrystusa Pana modlącego się przed męką w ogro­dzie Oliwnym, zaraz nam staje na myśli ów pot krwawy, któ­rym się oblewał za grzechy nasze. Trudno zaprawdę o coś bardziej poruszającego i skłaniającego do opłakiwania oboję­tności naszej. Iluż grzeszników się nawróciło, przypatrując się obrazowi biczowania Jezusa Chrystusa! Co było powodem tych łez, jakie Magdalena wylewała na puszczy, jeśli nie jej grze­chy i ów krzyż, który anioł Gabriel zatknął przed jej grotą? Czemu tak się łzami zalewała święta Katarzyna Sieneńska, je­śli nie temu, że jej się Zbawiciel przedstawił takim, jakim był podczas swego biczowania? Rzućmy okiem pilnie po obrazach, które są w tym kościele, a przekonamy się, ile nam myśli do­brych napłynie do serca, ile postanowień świętych uczynimy. Uprzytomni się nam dokładnie, co Chrystus Pan podjął dla naszego zbawienia i jak jesteśmy nieszczęśliwi, że Go nie miłujemy.

Gdy spojrzymy na obraz świętego Jana Chrzciciela, za­raz myśl nasza przeniesie się na pustynię, gdzie on prowadził swoje życie pokutne. Ukaże się oczom naszym głowa jego ścięta przez kata i niesiona na półmisku przez rozpustną Salome. Gdy spojrzymy na obraz świętego Wawrzyńca, zaraz przypomnimy sobie katusze, jakie mu zadawano na rozpalonej kracie żelaznej, zaraz uprzytomnimy sobie słowa przez niego do oprawców wyrzeczone: "Obróćcie mię na drugą stronę, bo z tej już jestem dobrze upieczony".

Nic bracia drodzy nie jest tak zdolnym do poruszenia nas i nawrócenia, jak widok obrazu, jeżeli pilnie rozważamy cnoty tego świętego, którego nam obraz przedstawia. Powinniśmy być z wielkim uszanowaniem dla tego wszystkiego, co nam przypomina i Świętych i ich cnoty; ale jeszcze z większym uszanowaniem powinniśmy być dla relikwij świętych, które po­siadamy. Święci w niebie bardzo nas miłują i gorąco pragną, abyśmy się z nimi połączyli. Uciekajmy się pod ich obronę, a oni nas nie opuszczą, bądźmy tego pewni. Są oni naszymi przyjaciółmi, naszymi braćmi; miejmy ku nim wielkie nabożeństwo, modlitwy ich za nami, a oraz małe wysiłki nasze, jakie na ziemi podejmujemy, sprawią, że się kiedyś z nimi połączy­my na wieczność całą. Daj to Boże! Amen. (1) (b)

–––––––––––

Cyt. za: Nauki na niedziele i święta całego roku miane w Kollegiacie Łowickiej przez Księdza Antoniego Chmielowskiego. T. III: Czas po Zielonych Świątkach. Warszawa 1893, ss. 631-639.

(Pisownię i słownictwo nieznacznie uwspółcześniono; przypisy nienumerowane od red. Ultra montes).

Pozwolenie Władzy Duchownej:

APPROBATUR.

Varsaviae die 14 (26) Junii 1891 anno.

Judex Surrogatus,

Canonicus Metropolitanus

R. Filochowski.

pro Secretario

J. Podbielski.

N. 2870.

Przypisy:

(1) Sermons du Vénérable Serviteur de Dieu Jean-Baptiste-Marie Vianney, Curé d'Ars. Tome quatrième. Paris. Librairie Victor Lecoffre. 1883 a.

(a) "Regina coeli laetare, alleluja".

(b) Por. inne tłumaczenie: Błogosławiony X. Jan Maria Vianney (Proboszcz z Ars), Kazania niedzielne i świąteczne. Wydał z francuskiego w skróceniu Ks. Dr Jakób Górka (Profesor Seminarium biskupiego w Tarnowie). Tom II. W Krakowie. CZCIONKAMI DRUKARNI "CZASU". 1906, ss. 299-306 (O religijnej czci Świętych i ich obrazów).

(*) Nota o autorze: "Św. Jan-Maria Vianney (Ioannes-Maria), Wyznawca; – święto 9 sierpnia.

Ur. w Dardilly w r. 1786, jako syn ubogich wieśniaków, odznaczał się już w chłopięcym wieku niezwykłą pobożnością i miłością dla ubogich. Pragnął zostać kapłanem, nauka jednak przychodziła mu tak trudno, że kilkakrotnie doradzano mu, by zaniechał studiów. Wreszcie w r. 1815 dotarł do święceń kapłańskich. Był przez 3 lata wikariuszem w Ecully, po czym otrzymał zapadłą i zapuszczoną parafię wiejską Ars pod Lugdunem. Wkrótce pod wpływem świątobliwego duszpasterza odnowiło się oblicze parafii. I wpływ ten sięgał dalej. Schodzili się ludzie z dalekich stron, by się u niego spowiadać, by choć popatrzeć, jak «święty» odprawia Mszę św. Coraz liczniejsze rzesze wypełniały wiejski kościołek. Życie znanego już poza granicami Francji «proboszcza z Ars» upływało pomiędzy plebanią a kościołem. Długie godziny spędzał w konfesjonale, gdzie dokonywały się cudowne nawrócenia pod wpływem spowiednika, czytającego w sumieniach jak w księdze otwartej. Jeśli były wolne chwile, proboszcz spędzał je na klęczkach przed Najświętszym Sakramentem. W ciągu 20 lat przeszło 100 tysięcy pielgrzymów przesunęło się przez Ars, nawet z Ameryki przybywali penitenci. Opowiadano sobie o cudach, na jakie patrzano, główne jednak cuda dokonywały się w głębi dusz. Misje, rozpoczęte w Ars, przeszły do innych parafij, proboszcz bowiem śpieszył, gdzie go wzywano z posługą duszpasterską. Wreszcie wyczerpany nadludzką pracą – na sen miał tylko czasu 4 godziny – zmarł 4 sierpnia 1859 r. Kanonizowany w r. 1925. Ogłoszony patronem proboszczów w roku 1929". – Biskup Karol Radoński, Święci i Błogosławieni Kościoła Katolickiego. Encyklopedia Hagiograficzna. Warszawa – Poznań – Lublin [1947], s. 227.

Źródło: ultramontes.pl